Цахим худалдааны залилангийн талаар мэдээ бараг өдөр бүр гардаг. Хэн нэгэн мөнгөө шилжүүлээд бараагаа авч чадсангүй. Өөр нэг хүн фэйсбүүкээр машин захиалаад урьдчилгаагаа алдчихлаа. Ийм тохиолдлуудыг хараад хүмүүс ихэвчлэн:
“Яагаад танихгүй хүнд мөнгө шилжүүлдэг юм бэ?”
гэж гайхдаг.
Гэхдээ асуудал хүмүүс тэнэгтээ биш.
Үнэндээ урьдчилгаа залилан нь онлайн худалдааны бүтцийн асуудал юм.
Худалдан авагч ба худалдагчийн мөнхийн зөрчил
Онлайн худалдаанд хоёр талын ашиг сонирхол хоорондоо зөрчилддөг.
Худалдан авагчийн хүсэл:
Эхлээд бараагаа хармаар байна.
Худалдагчийн хүсэл:
Эхлээд мөнгөө авмаар байна.
Асуудал нь энэ хоёр шаардлага нэгэн зэрэг биелэх боломжгүй байдаг.
Хэрэв худалдан авагч эхэлж мөнгөө шилжүүлбэл худалдагч давуу байдалд орно.
Хэрэв худалдагч эхэлж бараагаа явуулбал худалдан авагч давуу байдалд орно.
Тиймээс асуудал нь хүмүүсийн зан чанар биш, харин худалдааны бүтэц юм.
Худалдаа хийх дөрвөн үндсэн загвар
1. Бараа эхэлж явна
Худалдагч бараагаа илгээнэ.
Дараа нь худалдан авагч мөнгөө шилжүүлнэ.
Энэ тохиолдолд худалдагч эрсдэл хүлээнэ.
Учир нь худалдан авагч мөнгөө өгөхгүй байх боломжтой.
2. Мөнгө эхэлж явна
Худалдан авагч мөнгөө шилжүүлнэ.
Дараа нь худалдагч бараагаа илгээнэ.
Энэ тохиолдолд худалдан авагч эрсдэл хүлээнэ.
Монголд хамгийн их гардаг урьдчилгаа залилан энэ загварт үүсдэг.
3. Биечлэн уулзах
Хоёр тал уулзаж бараа болон мөнгөө зэрэг солилцоно.
Энэ нь олон жилийн турш хамгийн найдвартай арга байсан.
Гэхдээ орон нутаг хоорондын худалдаа, цахим худалдааны үед үргэлж боломжтой байдаггүй.
4. Дундын баталгаат төлбөр (Escrow)
Мөнгө худалдагч руу шууд очдоггүй.
Дундын системд түр хадгалагдана.
Бараа худалдан авагчид хүрсний дараа л мөнгө худалдагчид шилжинэ.
Энэ нь хоёр талын эрсдэлийг тэнцвэржүүлдэг.
Яагаад Facebook дээр урьдчилгаа залилан их байдаг вэ?
Олон хүн Facebook өөрөө худалдааны платформ гэж боддог.
Гэвч үнэндээ Facebook нь худалдааны бүх процессыг удирддаггүй.
Ихэнх арилжаа дараах байдлаар явагддаг.
- Зар нь Marketplace дээр байна.
- Харилцаа нь Messenger дээр явагдана.
- Төлбөр нь банкны шилжүүлгээр хийгдэнэ.
Өөрөөр хэлбэл худалдааны гурван хэсэг гурван өөр систем дээр ажиллаж байна.
Хамгийн чухал хэсэг болох төлбөрийн баталгаажуулалт байхгүй.
Тиймээс мөнгө шилжсэн мөчөөс эхлэн эрсдэл үүсдэг.
Яагаад зарим оронд ийм залилан харьцангуй бага байдаг вэ?
Япон, Хятад зэрэг орнуудад онлайн худалдаа өндөр хөгжсөн байдаг.
Гэхдээ шалтгаан нь хүмүүс нь илүү шударгадаа биш.
Харин худалдааны бүтэц нь өөр байдаг.
Жишээлбэл Японы олон C2C платформ дээр худалдан авагчийн мөнгө шууд худалдагчид очдоггүй.
Худалдан авагч бараагаа хүлээн авч баталгаажуулсны дараа төлбөр шилждэг.
Хятадын томоохон цахим худалдааны платформууд ч мөн адил дундын баталгаат төлбөрийн зарчмыг ашигладаг.
Өөрөөр хэлбэл тэд залилан гарсны дараа шийддэггүй.
Залилан гарах нөхцөлийг нь багасгадаг.
Асуудал хүн дээрээ биш, бүтэц дээрээ байдаг
Урьдчилгаа залилан гарахад хүмүүс ихэвчлэн:
- Худалдан авагчийг буруутгадаг.
- Худалдагчийг буруутгадаг.
- Хууль хяналтын байгууллагыг буруутгадаг.
Гэвч бодит байдал дээр танихгүй хоёр хүн ямар ч баталгаагүйгээр шууд мөнгө солилцож байгаа нөхцөлд залилан гарах магадлал үргэлж байдаг.
Тиймээс урьдчилгаа залилангийн үндсэн асуудал нь хүмүүс биш.
Харин итгэлцлийг бий болгох механизм байхгүй байгаа явдал юм.
Дүгнэлт
Урьдчилгаа залилан бол зөвхөн гэмт хэргийн асуудал биш.
Энэ бол онлайн худалдааны бүтцийн асуудал.
Худалдан авагч бараагаа үзэхийг хүсдэг.
Худалдагч мөнгөө авахыг хүсдэг.
Энэ хоёрын дунд итгэлцлийг бий болгох механизм байхгүй үед залилан тасрахгүй.
Тиймээс ирээдүйн цахим худалдааны гол асуулт нь:
“Залилагчийг яаж барих вэ?” биш,
харин
“Залилан гарахгүй худалдааны бүтэц яаж бий болгох вэ?”
гэдэг асуулт болж байна.
Сэтгэгдэл